जापानको नयाँ “तालिम तथा रोजगारी प्रणाली” — 育成就労制度अप्रिल २०२७ देखि लागू हुने नयाँ व्यवस्थाले प्राविधिक प्रशिक्षार्थी प्रणालीलाई कसरी परिवर्तन गर्छ?
जापानको नयाँ “तालिम तथा रोजगारी प्रणाली” — 育成就労制度
अप्रिल २०२७ देखि लागू हुने नयाँ व्यवस्थाले प्राविधिक प्रशिक्षार्थी प्रणालीलाई कसरी परिवर्तन गर्छ?
जापानले हाल सञ्चालनमा रहेको प्राविधिक प्रशिक्षार्थी प्रणाली（技能実習制度）को स्थानमा नयाँ 育成就労制度（इकुसेई शूरो सेइदो）, अर्थात् “सीप विकास तथा रोजगारी प्रणाली” लागू गर्दैछ।
यो नयाँ व्यवस्था १ अप्रिल २०२७ देखि औपचारिक रूपमा सुरु हुनेछ।
यसलाई सामान्य भाषामा “जापानको नयाँ तालिम तथा रोजगारी भिसा” भनिए पनि, यो केवल नयाँ भिसाको नाम मात्र होइन। यो विदेशी नागरिकलाई जापानी कम्पनीमा रोजगारी दिँदै जापानी भाषा र व्यावसायिक सीप सिकाउने पूर्ण रोजगार तथा प्रशिक्षण प्रणाली हो।
यसको मुख्य उद्देश्य विदेशी कामदारलाई सामान्यतया तीन वर्षभित्र Specified Skilled Worker No. 1（特定技能1号）को स्तरसम्म विकास गर्नु हो।
१. जापानले नयाँ प्रणाली किन ल्याउँदैछ?
हालको प्राविधिक प्रशिक्षार्थी प्रणालीको औपचारिक उद्देश्य विकासशील देशहरूमा जापानी सीप र प्रविधि हस्तान्तरण गर्नु थियो।
तर व्यवहारमा यो प्रणाली जापानको श्रमिक अभाव पूरा गर्ने माध्यमका रूपमा पनि प्रयोग हुँदै आएको छ।
यस प्रणालीअन्तर्गत विभिन्न समस्या देखिएका थिए:
काम गर्ने कम्पनी परिवर्तन गर्न कठिन हुनु
पठाउने संस्थाले अत्यधिक शुल्क लिनु
तलब नदिने वा ढिलो दिने
सम्झौताभन्दा फरक काम लगाउनु
दुर्व्यवहार तथा उत्पीडन
असुरक्षित कार्यस्थल
कामदारलाई स्वतन्त्र रूपमा उजुरी गर्न कठिन हुनु
यी समस्यालाई सम्बोधन गर्दै जापान सरकारले पुरानो प्रणालीलाई चरणबद्ध रूपमा अन्त्य गरेर नयाँ育成就労制度 स्थापना गरेको हो।
नयाँ प्रणालीका दुई मुख्य उद्देश्य छन्:
विदेशी कामदारलाई योजनाबद्ध रूपमा सीपयुक्त जनशक्ति बनाउनु
श्रमिक अभाव भएका जापानी उद्योगका लागि आवश्यक जनशक्ति सुरक्षित गर्नु
अर्थात्, नयाँ प्रणालीले “सीप हस्तान्तरण” मात्र होइन, जनशक्ति विकास र श्रमिक व्यवस्थापनलाई प्रत्यक्ष उद्देश्यका रूपमा स्वीकार गर्छ।
२. यो प्रणाली कहिलेदेखि सुरु हुन्छ?
育成就労制度 १ अप्रिल २०२७ देखि लागू हुनेछ।
तर प्रणाली सञ्चालनका लागि आवश्यक निगरानी तथा सहायता संस्थाको अनुमति, रोजगार विकास योजनाको स्वीकृति र अन्य तयारीसम्बन्धी प्रक्रिया २०२६ देखि क्रमशः सुरु भएका छन्।
१ अप्रिल २०२७ आएपछि जापानमा रहेका सबै प्राविधिक प्रशिक्षार्थीको भिसा तुरुन्त रद्द हुँदैन।
पुरानो प्रणालीअन्तर्गत जापानमा रहेका व्यक्ति र नयाँ प्रणाली लागू हुनुअघि स्वीकृत भएका केही योजनाका लागि संक्रमणकालीन व्यवस्था रहनेछ।
व्यक्तिको जापान प्रवेश मिति, प्रशिक्षण चरण र योजना स्वीकृत भएको मितिअनुसार नियम फरक हुन सक्छ। त्यसैले आफ्नो अवस्थाबारे अनुमान नगरी सम्बन्धित आधिकारिक निकायसँग पुष्टि गर्नु आवश्यक हुन्छ।
३. 育成就労बाट SSW सम्मको बाटो
यो नयाँ प्रणालीलाई Specified Skilled Worker प्रणालीसँग सीधा जोडिने गरी निर्माण गरिएको छ।
सामान्य प्रक्रिया यस्तो हुनेछ:
नेपालमा छनोट र जापानी भाषा अध्ययन
↓
जापानी कम्पनीसँग रोजगार सम्झौता
↓
COE र भिसा प्रक्रिया
↓
育成就労 अन्तर्गत सामान्यतया तीन वर्ष काम र तालिम
↓
जापानी भाषा तथा सीप परीक्षा उत्तीर्ण
↓
Specified Skilled Worker No. 1 मा परिवर्तन
↓
सम्बन्धित क्षेत्र र योग्यता भए SSW No. 2 तर्फ अगाडि बढ्ने
SSW No. 1 मा परिवर्तन गर्न सामान्यतया सम्बन्धित क्षेत्रको सीप परीक्षा र A2 स्तरको जापानी भाषा परीक्षा उत्तीर्ण गर्नुपर्ने हुन्छ।
A2 स्तर लगभग JLPT N4 बराबरको आधारभूत जापानी भाषा प्रयोग क्षमता हो। तर क्षेत्रअनुसार आवश्यक परीक्षा र स्तर फरक हुन सक्छ।
४. जापानमा कति वर्ष बस्न पाइन्छ?
育成就労 अन्तर्गत सामान्य अवधि करिब तीन वर्ष हुन्छ।
त्यसपछि आवश्यक भाषा र सीप परीक्षा उत्तीर्ण गरेर SSW No. 1 मा परिवर्तन गर्न सकेमा सामान्यतया पाँच वर्षसम्म बस्न पाइन्छ।
योग्य क्षेत्र र आवश्यक अनुभव पूरा गरेर SSW No. 2 मा जान सकेमा:
बसाइ अवधि पटक–पटक नवीकरण गर्न सकिन्छ
कुल बसाइ अवधिमा निश्चित माथिल्लो सीमा हुँदैन
आवश्यक सर्त पूरा भए श्रीमान् वा श्रीमती र बच्चालाई जापान ल्याउन सकिन्छ
तर 育成就労को तीन वर्ष पूरा गरेकै आधारमा SSW, परिवार ल्याउने अधिकार वा स्थायी बसोबास स्वतः प्राप्त हुँदैन।
हरेक चरणमा परीक्षा, रोजगार सम्झौता, अनुभव, आय र अध्यागमन जाँचका छुट्टाछुट्टै सर्त पूरा गर्नुपर्छ।
५. आवेदन दिन आधारभूत योग्यता
सामान्यतया आवेदकले निम्न सर्त पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ:
काम सुरु हुने मितिमा कम्तीमा १८ वर्ष पुगेको
स्वीकृत उद्योग र कामको वर्गमा रोजगारी गर्ने
योग्य जापानी कम्पनीसँग वास्तविक रोजगार सम्झौता भएको
व्यक्तिगत सीप विकास तथा रोजगार योजना स्वीकृत भएको
आवश्यक जापानी भाषा क्षमता वा तोकिएको भाषा प्रशिक्षण पूरा गरेको
स्वास्थ्य तथा अध्यागमनसम्बन्धी आवश्यक सर्त पूरा गरेको
गैरकानुनी धरौटी, जरिवाना वा काम छोड्न नदिने सम्झौता नगरेको
विश्वविद्यालयको डिग्री यस प्रणालीको मुख्य सर्त होइन।
महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको सम्बन्धित काम सिक्ने क्षमता, जापानी भाषा विकास गर्ने इच्छा र रोजगार सम्झौताअनुसार जिम्मेवारीपूर्वक काम गर्ने तयारी हो।
यद्यपि, कामको क्षेत्रअनुसार अनुभव, भाषा, योग्यता वा अन्य थप सर्त लागू हुन सक्छन्।
६. जापानी भाषा कति चाहिन्छ?
यो प्रणालीमा जापान प्रवेश गर्नुअघि र जापान पुगेपछि दुवै समयमा जापानी भाषा अध्ययनलाई महत्त्व दिइएको छ।
प्रवेशको समयमा सामान्यतया A1 स्तरको जापानी क्षमता अपेक्षित हुन्छ। यो सरल अभिवादन, आफ्नो परिचय, दैनिक जीवन तथा कार्यस्थलका आधारभूत निर्देशन बुझ्न सक्ने स्तर हो। JLPT N5 लाई यसको एउटा सामान्य मापदण्ड मान्न सकिन्छ।
तर केही क्षेत्रमा A1 भन्दा माथिको भाषा क्षमता आवश्यक हुन सक्छ।
विशेषगरी वृद्धवृद्धा तथा बिरामीको हेरचाह गर्ने “केयर वर्क” जस्ता क्षेत्रमा सञ्चारको सीधा सम्बन्ध सुरक्षा र सेवाको गुणस्तरसँग हुने भएकाले थप भाषा सर्त लागू हुन सक्छ।
SSW No. 1 मा परिवर्तन गर्दा सामान्यतया A2, अर्थात् JLPT N4 वा मान्यता प्राप्त अर्को समान स्तरको परीक्षा आवश्यक हुन्छ।
त्यसैले “N5 पास गरेपछि लामो समयसम्म जापानमा काम गर्न पाइन्छ” भन्ने बुझाइ पूर्ण रूपमा सही होइन। N5 प्रवेशको सुरुवाती आधार हुन सक्छ; त्यसपछि N4 वा माथिल्लो स्तरका लागि अध्ययन जारी राख्नुपर्छ।
७. समावेश गरिएका १७ उद्योग
हाल育成就労制度 अन्तर्गत निम्न १७ क्षेत्र समावेश छन्:
केयर वर्क
भवन सरसफाइ
लिनेन सप्लाई
औद्योगिक उत्पादन निर्माण
निर्माण
जहाज निर्माण तथा समुद्री उपकरण
सवारीसाधन मर्मत
होटल तथा आवास सेवा
रेलवे
लजिस्टिक्स तथा गोदाम
कृषि
मत्स्यपालन तथा माछापालन
खाद्य तथा पेय पदार्थ उत्पादन
रेस्टुरेन्ट तथा खाद्य सेवा
वन क्षेत्र
काठ उद्योग
स्रोत पुनर्चक्रण
SSW मा समावेश भएका हवाई सेवा र सवारी ढुवानी क्षेत्र हाल育成就労 अन्तर्गत समावेश छैनन्।
कम्पनी माथिका उद्योगमध्ये एउटामा पर्छ भन्दैमा त्यस कम्पनीका सबै काम स्वीकृत हुँदैनन्। आवेदकले गर्ने वास्तविक काम सरकारले तोकेको कार्य वर्गभित्र पर्नुपर्छ।
८. कम्पनी परिवर्तन गर्न पाइन्छ?
पुरानो प्राविधिक प्रशिक्षार्थी प्रणालीको तुलनामा नयाँ प्रणालीको महत्त्वपूर्ण सुधार भनेको निश्चित सर्तमा कम्पनी परिवर्तन गर्न पाउने व्यवस्था हो।
बाध्यात्मक कारण भएमा
निम्न अवस्थाहरूमा कम्पनी परिवर्तन गर्न अनुमति मिल्न सक्छ:
तलब नपाएको
शारीरिक वा मानसिक दुर्व्यवहार भएको
उत्पीडन वा ह्यारासमेन्ट भएको
गम्भीर श्रम-कानुन उल्लङ्घन भएको
कम्पनी बन्द वा दिवालिया भएको
कार्यस्थल असुरक्षित भएको
कामदारको गल्तीबिना काम जारी राख्न असम्भव भएको
कामदारको आफ्नै इच्छाले
आफ्नो इच्छाले कम्पनी परिवर्तन गर्न सामान्यतया निम्न सर्त पूरा गर्नुपर्छ:
एउटै कम्पनीमा तोकिएको न्यूनतम अवधि काम गरेको
आवश्यक भाषा र आधारभूत सीपको स्तर पूरा गरेको
एउटै स्वीकृत कार्य वर्गभित्र अर्को कम्पनीमा जाने
नयाँ कम्पनीले विदेशी कामदार स्वीकार गर्ने सबै सर्त पूरा गरेको
काम परिवर्तनमा रोक लगाउन सकिने न्यूनतम अवधि उद्योगअनुसार सामान्यतया एकदेखि दुई वर्षसम्म हुन सक्छ।
त्यसैले नयाँ प्रणालीले कामदारलाई पुरानो प्रणालीभन्दा बढी स्वतन्त्रता दिन्छ। तर जुनसुकै समयमा जुनसुकै उद्योग वा कम्पनीमा स्वतन्त्र रूपमा जान पाइने व्यवस्था भने होइन।
९. तलब र श्रमिक अधिकार
育成就労अन्तर्गत आउने व्यक्ति “सस्तो प्रशिक्षार्थी” होइनन्। उनीहरू जापानी श्रम-कानुनद्वारा संरक्षित कर्मचारी हुन्।
कम्पनीले सामान्यतया निम्न व्यवस्था गर्नुपर्छ:
समान काम गर्ने जापानी कर्मचारीसरह वा सोभन्दा कम नहुने पारिश्रमिक
लिखित रोजगार सम्झौता
न्यूनतम ज्यालाभन्दा कम नहुने तलब
ओभरटाइम, राति र बिदाको कामको अतिरिक्त भत्ता
लागू हुने सामाजिक बीमा, पेन्सन र रोजगार बीमा
तलबी वार्षिक बिदा
सुरक्षित तथा उचित कार्यस्थल
सीप र जापानी भाषा प्रशिक्षण
दैनिक जीवनसम्बन्धी सहायता र परामर्श
तर कुल तलबबाट आयकर, स्वास्थ्य बीमा, पेन्सन, रोजगार बीमा, कोठा भाडा, बिजुली–पानी तथा खानाको खर्च काटिन सक्छ।
त्यसैले विज्ञापनमा लेखिएको मासिक तलब मात्र हेर्नु हुँदैन। आवेदकले निम्न कुरा स्पष्ट रूपमा बुझ्नुपर्छ:
आधारभूत तलब
सम्भावित ओभरटाइम
कुल कटौती
होस्टेल वा कोठाको शुल्क
खाना तथा उपयोगिता खर्च
अनुमानित हातमा आउने रकम
१०. परिवार जापान ल्याउन पाइन्छ?
育成就労अन्तर्गत सामान्यतया श्रीमान् वा श्रीमती र बच्चालाई “Dependent Visa” मा जापान ल्याउन पाइँदैन।
SSW No. 1 अन्तर्गत पनि सामान्यतया परिवार ल्याउने अनुमति हुँदैन।
भविष्यमा योग्य क्षेत्रमा आवश्यक अनुभव र परीक्षा पूरा गरेर SSW No. 2 मा जान सकेमा, आय तथा आश्रित राख्ने क्षमता लगायतका सर्त पूरा गरी श्रीमान् वा श्रीमती र बच्चालाई जापान ल्याउन सकिने सम्भावना हुन्छ।
त्यसैले यसलाई “सुरुमै परिवारसहित जापान बसाइँ सर्न पाउने भिसा” भनेर प्रचार गर्नु गलत हुन्छ।
११. नेपालबाट आवेदन गर्ने सम्भावित प्रक्रिया
नेपालबाट आवेदन गर्दा सामान्यतया प्रक्रिया यस प्रकार हुन सक्छ:
स्वीकृत उद्योग तथा कामको क्षेत्र छनोट गर्ने
जापानी भाषा र सम्बन्धित सीप अध्ययन गर्ने
कानुनी तथा स्वीकृत भर्ती माध्यमबाट आवेदन गर्ने
जापानी कम्पनीको अन्तर्वार्ता दिने
रोजगार सर्त र सम्झौता राम्रोसँग जाँच गर्ने
जापान पक्षबाट व्यक्तिगत育成就労 योजना स्वीकृत गराउने
Certificate of Eligibility का लागि आवेदन दिने
नेपालमा श्रम स्वीकृति तथा आवश्यक प्रक्रिया पूरा गर्ने
जापानी दूतावासमार्फत भिसा आवेदन गर्ने
प्रस्थानपूर्व अभिमुखीकरण पूरा गर्ने
जापान प्रवेश गरेर काम, सीप प्रशिक्षण र भाषा अध्ययन सुरु गर्ने
नेपालको पठाउने संस्था, सेवा शुल्क, श्रम स्वीकृति र भर्ती प्रक्रिया नेपालका वैदेशिक रोजगारसम्बन्धी कानुन तथा जापान–नेपालबीचको आधिकारिक व्यवस्थाअनुसार हुनुपर्छ।
१२. आवेदन गर्नुअघि जाँच गर्नुपर्ने कुरा
कुनै रकम तिर्नु वा सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्नुअघि निम्न विवरण लिखित रूपमा जाँच गर्नुहोस्:
जापानी कम्पनीको वास्तविक नाम र ठेगाना
काम गर्ने वास्तविक स्थान
कामको स्पष्ट विवरण
आधारभूत तलब
अनुमानित हातमा आउने तलब
नियमित कामको समय
अपेक्षित ओभरटाइम
ओभरटाइम भत्ताको गणना
कोठा, खाना र अन्य कटौती
बीमा र पेन्सन
जापानी भाषा तथा सीप तालिम
कम्पनी परिवर्तनसम्बन्धी सर्त
नेपालमा तिर्नुपर्ने सम्पूर्ण शुल्क
फिर्ती तथा करार रद्द गर्ने नियम
समस्या परेमा सम्पर्क गर्ने सहायता संस्था
“भिसा शतप्रतिशत ग्यारेन्टी”, “जापानी भाषा नचाहिने”, “परीक्षा नदिई जान पाइने”, “धेरै तलब सुनिश्चित” वा “तुरुन्त परिवार ल्याउन पाइने” जस्ता विज्ञापनप्रति सावधान रहनुपर्छ।
आधिकारिक रोजगार सम्झौता र खर्चको लिखित विवरण नहेरी ठूलो रकम तिर्नु वा ऋण लिनु जोखिमपूर्ण हुन्छ।
निष्कर्ष
育成就労制度 पुरानो प्राविधिक प्रशिक्षार्थी प्रणालीभन्दा बढी व्यवस्थित रूपमा जापानी भाषा, व्यावसायिक सीप, श्रमिक अधिकार, कम्पनी परिवर्तन र SSW तर्फको प्रगतिमा केन्द्रित छ।
सही रूपमा लागू भएमा यसले विदेशी नागरिकलाई जापानमा सीप सिक्दै काम गर्न र पछि Specified Skilled Worker बन्न स्पष्ट बाटो दिन सक्छ।
तर प्रणालीको नाम परिवर्तन हुँदैमा अत्यधिक भर्ती शुल्क, गलत सूचना, सम्झौताभन्दा फरक काम, तलब समस्या वा दुर्व्यवहार स्वतः समाप्त हुँदैन।
आवेदकले प्रणालीको नाम मात्र सुनेर निर्णय गर्नु हुँदैन। काम, तलब, कटौती, जापानी भाषा, परीक्षा, कम्पनी परिवर्तन र नेपालमा लाग्ने शुल्क सबै जाँच गर्नुपर्छ।
शैक्षिक संस्था, कन्सल्टेन्सी र भर्ती कम्पनीले पनि यसलाई “सजिलै जापान जाने नयाँ भिसा” भनेर बेच्नु हुँदैन। उनीहरूको जिम्मेवारी सही सूचना, पारदर्शी शुल्क, उचित भाषा तथा सीप शिक्षा र विश्वसनीय रोजगारदाता उपलब्ध गराउनु हो।
育成就労 जापान प्रवेश गर्ने साधन मात्र होइन।
यो जापानी भाषा र व्यावसायिक सीप विकास गर्दै SSW तर्फ अगाडि बढ्ने तथा जापानमा जिम्मेवार र स्थिर रोजगारी निर्माण गर्ने सुरुवाती मार्ग हो।
※यो लेख अगस्ट २०२६ सम्म जापान सरकारले सार्वजनिक गरेको जानकारीमा आधारित छ। आवेदन गर्ने समयमा जापानको अध्यागमन सेवा एजेन्सी, स्वास्थ्य–श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय, नेपालस्थित जापानी दूतावास र नेपाल सरकारको नवीनतम सूचना अनिवार्य रूपमा जाँच गर्नुहोस्।
